Fortyfikacja jest to zespół umocnień w postaci odpowiednich budowli i urządzeń,
przystosowanych do prowadzenia walki. Rozróżnia się fortyfikacje:
- polowe, budowane w trakcie działań wojennych siłami
walczących, za pomocą najprostszych środków,
- stałe, w postaci umocnień granic kraju oraz określonych, ważnych z
różnych względów, obszarów w jego głębi. W fortyfikacji stałej jej poszczególne elementy są łączone w zespoły (forty, punkty i
węzły oporu, twierdze, rejony umocnione).
Fortyfikacje stałe były stosowane już w starożytności (np. warowne mury Babilonu,
Kartaginy, Tyru, Rzymu, osłaniający granicę państwa Wielki Mur Chiński). W średniowieczu obwarowywano miasta (np. Warszawę, Kraków) i zamki obronne
(np. Malbork), a w późniejszych wiekach stosowano
fortyfikacje bastionową (np. Zamość). W
początku wieku XIX stworzono system
fortyfikacji poligonalnej, polegającej na stosowaniu
pierścieni wysuniętych fortów. Po I wojnie światowej rozwinęły się
fortyfikacje ciągłe
— systemy ukrytych w ziemi i połączonych ze sobą schronów żelbetowych z kopułami pancernymi (np. francuska linia Maginota, niemiecka linia
Zygfryda). W II wojnie światowej większe znaczenie zyskały systemy fortyfikacji polowej.